Izložbe
7 jun 2005. godine u 19 časova,
Konak kneginje Ljubice, Kneza Sime Markovića 8
Vreme na zidu
politički plakat u Beogradu 1941 - 2000.
Autori izložbe:
Darko Ćirić i Biljana Stanić
Plakat je medij urbanog prostora, pojava savremenog građanskog društva, industrijske civilizacije, njihovih potreba, estetskih i idejnih vrednosti. Plakat je, pored svega ostalog, štampani list, reprodukcija koja je javno izložena i pričvršćena na postojeću površinu. On je masovno proizveden i ima svrhu obaveštenja, uputstva, naredbe i marketinškog uticaja. Sredstva kojima se to postiže su vizuelni efekti koji, u zavisnosti od individualne snage autora, ponekad dostižu vrednost autentičnog estetskog doživljaja.
Istovremeno, plakat je i neposredan istorijski izvor. Svojim sadržajem, kontekstom nastanka i odnosom prema drugim izvorima predstavlja prvorazredno svedočanstvo, ravno bilo kojoj dokumentarnoj građi.
U Muzeju grada Beograda plakati su deponovani, u zavisnosti od njihovog unutrašnjeg sadržaja i vremena u kome su nastali, u više stručnih odseka. Najveći broj primeraka se nalazi u Odseku za istoriju Beograda od 1941. godine. Reč je o 844 plakata različitog političkog sadržaja. Vreme njihovog nastanka, predstavlja osnovni princip ekspozicije koji smo ovom prilikom odabrali. Priča obuhvata period koji počinje 27. marta 1941. godine proglasom Omladinskog fronta za odbranu otadžbine, kojim se pruža podrška vojnom udaru, novoj vladi generala Dušana Simovića i mladom kralju Petru II Karađorđeviću, a završava se 5. oktobra 2000. godine, plakatom kojim se Demokratska opozicija Srbije zahvaljuje građanima Srbije i istovremeno proglašava izbornu pobedu.
Zbirka predstavlja tri istorijske celine, kao reprezentativne pojave diskontinuiteta života na ovim prostorima. Reč je o okupaciji Beograda tokom Drugog svetskog rata (1941 – 1944. godine), zatim o posleratnom životu u uslovima revolucionarne promene ekonomske, političke i ideološke stvarnosti (od kraja 1944 do 1990.), i konačno o deceniji dramatičnih promena društvene stvarnosti Beograda i Srbije ( od 1990. do 2000.).
Prvu grupu čini 404 plakata štampanih u Beogradu tokom okupacije od 13. aprila 1941. do 10. oktobra 1944. godine. Naručioci plakata su razni organi nemačke okupacione uprave, najčešće u organizaciji Propagandnog odseka '' S ''. Nemački plakat obeležavaju tekstualni plakati različitog operativnog sadržaja, naredbe, objave, saopštenja, upozorenja, izveštaji, dok je ratna propaganda predstavljena ilustrativnim plakatima bogatog vizuelnog, likovnog i tematskog sadržaja. Pored stereotipne štampe i restriktivne upotrebe radio programa, plakat je, zapravo osnovno sredstvo komunikacije nemačkih vlasti i Beograđana, i identifikuje se kao svojevrsni simbol okupacije u Drugom svetskom ratu. Pojedini plakati su kao matrica definisani u Propagandnom odeljenju Vrhovne komande u Berlinu ( OKW/W Pr/IV f-serb...), i prilagođeni lokalnoj sredini, korišćeni su širom Evrope. Štampom plakata se bave predratne privatne i državne štamparije, tiraži su veliki i dostižu i 20000 primeraka, a uslovi plakatiranja su jasno definisani. Autori pojedinih plakata su manje poznati, ali je jasno da je veliki broj ilustrativnih plakata rađen od strane nemačkih autora. Plakat kolaboracionističke srpske uprave je tehnički i sadržajno siromašniji i sveden, u najvećem broju slučajeva, na štampane naredbe, uputstva, obaveštenja i propagandne govore.
Posleratni politički plakat do 1990. godine predstavljaju 345 predmeta. Očigledan je diskontinuitet u shvatanju funkcije i interesu za ovu formu komunikacije koju izražava nova revolucionarna jednopartijska vlast. Za period od oslobođenja Beograda oktobra 1944. do institucionalnog definisanja nove vlasti krajem 1945. godine, imamo 204 plakata, i tada je plakatu kao propagandnoj i informativnoj formi dat najveći mogući značaj, dok u kasnijem periodu taj broj opada, da bi sredinom sedamdesetih godina, politički plakat izašao iz fokusa interesovanja državne i političke elite. Druga sredstva javne komunikacije, pre svega televizijski medij, dobijaju prioritet i zamenjuju plakatnu formu političkog marketinga.
Povratak višepartijskog sistema u politički stvarnost Srbije, februara 1990. godine, vratio je na javnu scenu i sve ikonografske elemente i davno zaboravljene rituale stranačkog nadmetanja. Plakat se, preko noći, nametnuo kao važan deo promocije političkih, ideoloških i ličnih vrednosti, praktično svih učesnika u političkoj utakmici koja je obeležila poslednju deceniju dvadesetog veka. Svi izbori i njihovi učesnici zabeleženi su na plakatima koji su, anarhično i u uslovima svojevrsnog ''uličnog rata plakata'', preplavili Beograd, sve do dramatičnih promena 5. oktobra 2000. godine. Mnogo manje podataka plakat daje o ratnoj i antiratnoj kampanji koja je u međuvremenu vođena, kao i opozicionim protestima i prelomni događaji unutrašnje, političke scene.